Bisschop

Tegenwoordig is Terwaan of Thérouanne een kleine plaats in Noord-Frankrijk. Het ligt aan de weg die van Boulogne via Arras naar Keulen voert. Maar ooit was Terwaan een belangrijke militaire post aan de grens van het Romeinse rijk. De grens tussen dat rijk en het gebied van de Franken werd gevormd door juist die weg van Boulogne via Terwaan en Arras naar Keulen. Deze weg markeert ook de grens tussen het Romaanse taalgebied en dat van de Germaanse Franken. De bekende taalgrens. Terwaan moest zorgen dat de weg van Boulogne naar Groot-Brittannië werd verdedigd.

Ooit... Zoals bekend liet koning Clovis zich in 496 dopen tot christen als waardering voor de hulp die God hem had gegeven bij zijn strijd tegen de Alemannen.
De doop zelf was het werk van aarts bisschop Rémi van Reims. Het kan nauwelijks anders dan dat Rémi aan die doop een groot zelfvertrouwen heeft over gehouden. Het Christendom zat weer in de lift en het werd tijd de missie op te pakken.

En zo zocht Rémi naar een geschikte missionaris. Hij vond die in de figuur van een zeer vrome kluizenaar. Rémi zocht de kluizenaar op en zei:

Tot dusver ben je de wereld ontvlucht, maar nu, man van God, wordt het tijd dat je tegen de wereld gaat vechten. Je zult te maken krijgen met mensen met een ongevoelig hart en met een stenen hoofd. Bedenk dat de speer van Gods woord scherper is dan de scherpst geslepen degen. Strijd moedig tegen die wereld, zet de wereld op zijn kop, wees de verklaarde vijand van de wereld. Die strijdkreet zal ook meteen je naam worden. 'Esto et vocare Anti-mundus'. 
En inderdaad sindsdien heeft men de kluizenaar alleen nog maar met die naam Antimond (tegen de wereld) aangeduid, zodanig dat de naam die hij daarvoor had verloren is gegaan.

Antimond kwam dus in Terwaan, en werd woedend ontvangen door de inwoners - leden van de stam van de Morini. Hij kreeg niets anders te horen dan grove scheldtirades en beledigingen. Maar de prelaat was geduldig en verdroeg alle scheldpartijen op zijn eigen rustige en vrome manier. Hij slaagde er na verloop van tijd in de gemoederen te kalmeren. De Morini werden uiteindelijk bekeerd en stemden er zelfs mee in dat de tempel van Mars in het midden van de stad werd afgebroken en vervangen door een aan de heilige Martinus (die toch al een goede naam had in Gallië) gewijd godsgebouw.

Op de plaquette hierboven in de kathedraal van Saint-Omer zien we dus inderdaad Antimond genoemd als eerste bisschop van Terwaan.

Het bisdom Terwaan is door het hardhandig optreden van Karel V, uiteindelijk ten onder gegaan, wat overbleef valt nu onder Boulogne.

Digitale dementie

Onder deze titel schreef Manfred Spitzer, geheugenonderzoeker en psychiater, zijn boek over de kwalijke gevolgen van het overvloedig gebruik van media. Spitzer betoogt dat het niet gebruiken van je hersens leidt tot achteruitgang. Hersencellen die niet gebruikt worden sterven af. Dit is goed te merken aan de hippocampus. De hippocampus bevat onder meer de cellen die onze ruimtelijke oriëntatie mogelijk maken. Je zou kunnen zeggen dat in de hippocampus onze mentale atlas zit opgeborgen. Spitzer geeft daarvan een sprekend voorbeeld: Een groep van Londense taxichauffeurs werd vergeleken met een controlegroep van Londense buschauffeurs. Het verschil zit daarin dat de taxichauffeurs kris kras de weg moeten kennen in Londen met zo'n 25000 straten, terwijl de buschauffeurs even ervaren met rijden in het Londense verkeer, langs vaste trajecten rijden. Na de test bleek dat bij de taxichauffeurs de hippocampus duidelijk sterker was gegroeid dan bij de buschauffeurs. Dit verschil was niet tijdelijk maar bleef ook na de test.
Niemand zal verwonderd zijn dat een atleet moet trainen om zijn spieren in conditie te houden. Topsport betekent dan ook inderdaad dagelijks uren spierarbeid. Dat de noodzaak voor training van de hersencellen even noodzakelijk is valt wellicht minder op. Tenzij men ziet dat topschakers - even aannemende dat schaken te maken heeft met hersenarbeid - eveneens vijf tot zes uur per dag met schaakstellingen bezig zijn. Wil men tot de top horen dan hoort ook die training erbij. Niet alleen Digitale Dementie, maar ook zijn Amerikaanse tegenhanger The Dumbest Generation laat aan de hand van vele onderzoeken zien dat de leerprestaties van schoolkinderen afnemen door het veelvuldig gebruik van computer- en andere mediaschermen. Dit in tegenstelling tot wat de voorstanders van computers op school beweren.
Spitzer vermeldt dat hij met het verschijnsel van mentale achteruitgang werd geconfronteerd toen zijn GPS-toestel uit de auto was gestolen. Plotseling bleek dat zijn oriëntatie in de ruimte achteruit gegaan was. Het viel niet mee om zelf de weg te vinden. Ook van de route naar plekken waar hij meermalen was geweest had Spitzer, zegt hij, maar een flauw idee.
Dat gevoel niet te weten waar hij was overviel ook mijn zoon Freerk die eigenlijk automatisch de GPS aanzet als hij in de auto stapt. Hij bedacht dat dit toch een ongewenste situatie was en besloot van de westkust van Florida waar hij was aan de hand van de kaart buiten de hoofdwegen om terug naar het oosten te rijden. Er zijn eigenlijk maar weinig wegen in Florida oost- west en al evenmin noord- zuid. vermoedelijk omdat Florida is geconstrueerd en niet zoals een land in Europa gegroeid. Om een weg te vinden die niet over de hoofdwegen gaat is niet helemaal vanzelfsprekend.
Maar om dat te kunnen doen moest hij een kaart van Florida hebben. En die lag natuurlijk niet in de auto. De oplossing was simpel. Freek ging op weg en stopte bij de eerste de beste benzinepomp. Hij vroeg naar een kaart van Florida.
'Maar meneer, was het antwoord, 'hebt u geen GPS?'

  

Een grote sprong voorwaarts

In het bekende programma Pauw ontstond een discussie over de bourkini. Twee partijen stonden lijnrecht tegenover elkaar.
De ene partij bestaande uit jonge moslimvrouwen verdedigde het dragen van de bourkini met een beroep op de vrijheid die kleding te kiezen die men wilde.
De andere partij zag juist de bourkini als een bewijs van de onderdrukte positie van de vrouw in de moslim wereld. De echte vrijheid van de vrouw zou pas blijken als ze zich conformeerde aan de gebruikelijke kleding van de Nederlandse vrouw in badkleding.
Voor mij is altijd maar de vraag waarom jonge vrouwen - of anderen - mij met hun kleding willen laten weten welk geloof ze aanhangen. Waarom moet ik van de ene vrouw met een bepaald type hoofddoek weten dat ze katholiek is en van een andere met een ander type hoofddoek dat ze moslim is. Het gaat me niet aan net zo min als het me aangaat dat een man met een lange jurk een priester is.

Maar goed de vrijheid van de Nederlandse (de westerse) vrouw bestaat daar blijkbaar in dat ze zeker aan zee een zo groot mogelijk stuk blote huid wil kunnen laten zien. Ze gaat daarin niet zover dat ze alle kleren uit trekt, want daar is dan weer een andere grens die naar mijn indruk steeds een beetje verder opgeschoven wordt naar minder blote huid. Wil je bloot lopen dan maak je gebruik van speciale daartoe afgezette reservaten.

Toch zien moslimvrouwen van de tweede of derde generatie zich wel geconfronteerd met een cultuurschok. Ze zijn zich plotseling bewust geworden van het feit dat god hen niet naakt heeft geschapen om dat met andere naaktgeborenen te delen, maar dat alle naaktheid moet worden bedekt. En dat in een maatschappij die is overladen met verleidingen om meer te laten zien.
Een duivels dilemma.

Maar als we even om ons heen kijken is de bourkini nog zo gek niet. Want kijk we lezen op internet:
De eerste badpakken voor dames bestonden halverwege de 19e eeuw uit enkellange broeken, gecombineerd met een tuniek met lange mouwen. Over de broek werd vaak een een wijde rok gedragen, aan de benen kousen waarover vaak nog rijglaarsjes werden dichtgeknoopt om toch maar geen centimeter bloot te laten zien. Soms naaiden vrouwen zelfs loodjes in hun zomen zodat de golven hun rokken niet zouden doen opzwellen. De meeste badpakken waren gemaakt van wollen flanel in rood, blauw of grijs en vaak rijk versierd met borduursel en galon en volgden daarin de toen heersende mode.    

De bourkini is dus eigenlijk een 19e eeuws badpak, technisch aangepast aan de mogelijkheden van nieuwe materialen. Een rustgevende gedachte.

Publiciteit

Le Monde heeft besloten niet langer foto's te tonen van terroristen. Je zou zeggen: hèhè, eindelijk.
Het is bij iedereen bekend hoe belangrijk publiciteit is in deze tijd. De media (kranten, radio en televisie) leven ervan. Men kan dan ook vaak politici horen zeggen beter negatieve publiciteit dan geen publiciteit.
Het zal duidelijk zijn, ook terroristen hebben publiciteit nodig. Het viel me al bij de aanslagen in Brussel op hoeveel aandacht de televisie aan het gebeuren besteedde. Op de dag zelf was ik min of meer toevallig bij de garage om een beschadigde ruit te laten vervangen en moest daar een uur wachten.
Op de televisie was een continu uitzending van de nasleep van de aanslagen met een crisiscentrum in Hilversum en correspondenten in Brussel en Den Haag. Terwijl in Hilversum de beelden voortdurend werden herhaald schakelde men regelmatig heen en weer naar Brussel om te vragen of het dodental al was opgelopen en naar Den Haag of er al commentaar was. Aangezien van beide posten in dat uur geen nieuwe berichten kwamen werden de bekende beelden maar weer herhaald.
Er was geen gelegenheid om over te gaan tot de orde van de dag. Grandioze reclame voor de terroristen: een hele dag gratis publiciteit. Aanslagplegers met naam en toenaam in beeld.
Wat mij betreft was het voldoende geweest als de televisie melding had gemaakt van het voorval met ieder uur - zo nodig een update. Beelden zo schaars mogelijk. Maar televisiekijkers, net als de bevolking van Parijs bij de openbare terechtstellingen met de guillotine tijdens de Franse revolutie, genieten van het bloed op straat en de televisiemakers zijn zich daarvan bewust. Weer een aanslag? Ha, grandioze televisie. Een aanslag in Nice? Dat geeft goede televisie!
We kunnen nauwelijks anders concluderen dan dat de televisie behoort tot de trouwste aanhangers van isis en tot de grootste verspreiders van angst.
Maar er is wellicht hoop: Het dringt nu blijkbaar tot de Franse media door dat de voortdurende publiciteit over de aanslagen wel eens averechts kan werken.
Hoelang duurt het voor het tot de andere media doordringt? 

Koffer

Ons huis heeft twee balkons. meestal gebruiken we het balkon dat uitkijkt naar het oosten en het verkeer van de invalsweg naar de stad. Maar soms - als het echt warm is en we door de warme ochtendzon worden verdreven komen we op het andere balkon, dat (u raadt het) uitkijkt naar het westen. Vorige week was er zo'n warme dag en we hadden juist de koffie ingeschonken en de kussens in de stoelen gelegd toen ons oog werd getrokken door een koffer. Gewoon een koffer zoals je ze tegenwoordig veel ziet. Donkerblauw met wieltjes en een uitschuifbare beugel waarmee je hem zou kunnen voorttrekken. Eigenlijk niets bijzonders zo'n koffer, maar deze stond daar alleen en zo op het oog onbeheerd. Hij stond ook op een merkwaardige plaats vlakbij de rand van het trottoir, buiten de strook struiken voor ons flatgebouw.
Inmiddels had Piet de koffer ook opgemerkt. Hij liep er voorzichtig naar toe en bekeek hem van alle kanten zonder hem echter aan te raken. Want dat heeft de recente geschiedenis ons wel geleerd. Je moet voorzichtig zijn met onbeheerde koffers. Was dit zo'n gevaarlijke koffer? Piet liep weer terug naar het gebouw vanwaar wij hem stonden gade te slaan. Hij zag ons en haalde vragend de schouders op. Wat te doen? De politie bellen? We laten dat maar aan Piet over.
Maar inmiddels begint de fantasie te werken. Wie laat er een koffer achter op een stille plek langs het trottoir. De kans is klein dat er een bom inzit, want er moet al een hevige explosie uitkomen wil die vanaf die plaats schade aanrichten. Dus mogelijk iemand die hem achter gelaten heeft als bedoeld voor het grof vuil? Of iemand die een afspraak had om zich te laten ophalen voor een reis met de bus naar het buitenland? En voor wie het ophalen wat langer duurde dan gedacht. En toen de auto eenmaal langs kwam en de inzittenden begroet vergat de koffer in de auto te doen? En dus iemand die bij de bus aangekomen tot de conclusie kwam dat hij/zij zijn/haar koffer miste. En toen de keus had om in de bus te stappen zonder koffer of terug gaan en de bus missen?
De mogelijkheden waren legio.
En ondertussen stond de koffer daar en Piet belde op. De politie kwam, maar toen waren wij al weer met andere dingen bezig, de politie kwam, bekeek de koffer en nam hem toen mee. 

 

Afval

De buurvrouw stond nog licht hijgend bij haar voordeur. Ze was de trap opgekomen in plaats van dat ze de lift nam. Ze keek naar de tas die ik in mijn hand had.
'We moeten er wel voor lopen nu, hè?'
'Ja, ik zal eens gaan kijken hoe de situatie is geworden.'
De situatie was een paar dagen eerder ontstaan. Mevr. C. had me gebeld omdat het bestuur niet aanwezig was en gelet op mijn vroegere bemoeienis met de technische commissie...
Ze was geïrriteerd door de stank die uit de container ruimte kwam. Ze had contact opgenomen met de gemeente en de afhaaldienst... Ze had te horen gekregen dat het afval niet meer zou worden opgehaald, omdat er asbest in de stortkoker zou kunnen zitten. In de dagen daarna werd het beeld iets duidelijker maar niet begrijpelijker.
Maar uiteindelijk kregen we een brief waarin stond dat in Tilburg vermoedelijk asbest aanwezig was geweest in de stortkokers en dat daarom ook in Breda de afvalverwijdering was stopgezet in afwachting van nader onderzoek. Een beetje curieuze werkwijze. Je zou verwachten dat de gemeente eerst een brief zou schrijven en pas daarna de afvalafvoer zou stoppen. Maar deze maatschappij heeft een asbestpaniek ontwikkeld die niet meer in verhouding lijkt te staan tot de feitelijke risico's. De stortkokers al dan niet van asbest worden nu 45 jaar gebruikt. De kans dat er asbest aanwezig is in het afval is uitermate klein. De kans dat de vuilophaaldienst daardoor besmet zou worden nog vele malen kleiner. Maar, ik ben niet degeen die de risico's moet schatten, noch ook die daaraan actie moet ontlenen.

De afval containers die van de ene dag op de andere niet meer werden opgehaald staan nu al twee weken met in ontbinding verkerend afval, want de vuilnismannen mogen ze niet meer verwijderen. Dat afval vormt daarmee een ander risico voor de volksgezondheid. Als bewoners zouden we natuurlijk de containers uit de containerruimte kunnen rijden en ze dan laten legen en schoonmaken, maar dat blijkt ook al niet te mogen.  
Inmiddels zijn er vier containers naast de flat geplaatst waarin het afval dat eerst via de stortkoker omlaag ging kan worden gestort. En dan moet ik weer denken aan mijn moeder. Want mijn buurvrouw, een kleine vrouw en 88, heeft ongeveer de gestalte van mijn moeder op die leeftijd. Mijn moeder kreeg toen net als alle woningen in haar straat een container die ze niet aan de straatzijde voor haar huis kon plaatsen, Ze reed hem daarom via de gang en de keuken naar de achterkant van haar huis. Dat was een opgave, want de container was haast net zo hoog als zij groot was. Ze kon er niet goed over heen kijken. Een ongeluk kon dan ook niet uitblijven: mijn moeder kwam te vallen terwijl ze de container door de gang naar de straat reed.
Met dat in het achterhoofd keek ik nog eens naar de buurvrouw die wellicht in de buurt van de 1m55 lang is. als ze met een zakje restafval naar beneden gaat om dat in de gereedstaande containers te gooien ligt de deksel naar mijn schatting ter hoogte van haar kin. De deksel van de container is vrij zwaar en blijft niet openstaan, zodat hij met één hand open moet worden gehouden. Met de andere hand moet dan de zak met afval boven het hoofd worden opgetild om in de container te worden gegooid. Als je schouders niet meer zo goed functioneren door de onvermijdelijke artrose, je krachten na je 85e toch iets afnemen een onmogelijke opgave. Tja, de participatiemaatschappij vraagt wel het nodige van de ouder wordende mens...

Shock Doctrine

Onder deze titel verscheen het boek van Naomi Klein in 2007. Je wordt niet vrolijk van dit boek. De shock doctrine is een strategie die aan Milton Friedman wordt toegeschreven. De gedachte is dat gebruik gemaakt moet worden van situaties waarin de bevolking zich in een shock toestand bevindt om gewenste conservatief kapitalistische opvattingen door te voeren. Een goed voorbeeld is de orkaan Katrina in 2005. Zoals bekend moesten de inwoners van de volkswijken worden opgevangen in onder meer het plaatselijke stadion. Terwijl de mensen daar opeen gepakt zaten en de overheid in gebreke bleef om adequate hulp te bieden zei het vooraanstaande Republikeinse Congreslid: 'We zijn er eindelijk in geslaagd die volksbuurten op te ruimen. We konden het niet zelf, maar God zorgde ervoor.' Een hele groep ontwikkelaars stortte zich op de stad en verving de goedkope woningen door dure condo's.
In het proces werden ook de openbare scholen vervangen door privaat gerunde 'charterscholen.' Naomi Klein haalt in dit verband de 93-jarige Milton Friedman aan: De meeste scholen in New Orleans liggen in puin, net als de huizen van de kinderen die er naar school gingen. De kinderen zijn nu verspreid over het land. Dat is tragisch maar het geeft ook de gelegenheid om het schoolsysteem grondig te hervormen.' Dat lukte: van de 123 openbare scholen voor Katrina bleven er nog 4 over. Voor de storm waren er 7 charterscholen, erna 31; 4700 onderwijzers werden ontslagen en sommige jongere docenten werden aangenomen tegen een lager salaris.  
Friedman had inmiddels een carrière opgebouwd met deze idee om gebruik te maken van een rampzalige situatie. Hij was onder meer adviseur van de nieuwe Argentijnse regering na de gewelddadige coup van Pinochet in 1983. Friedman adviseerde een radicale transformatie van de economie (vrijhandel, belastingverlaging, privatisering van de dienstverlening, verlagen van de sociale uitgaven en deregulering). Friedman voorspelde dat de plotselinge snelheid en schaal de invoering zou vergemakkelijken. Naomi volgt vele voorbeelden van deze 'shock doctrine', zo onder meer in Sri Lanka waar de ontwikkelaars onmiddellijk na de tsunami ingrepen door de hele kust waar de visserij zijn bestaan had op te kopen en vol te bouwen met luxe woningen. Het ging een beetje mis in Irak, waar de militaire top iets te gemakkelijk dacht over de invoering van de shock therapie van de economie.
Dezer dagen moest ik weer denken aan Naomi Klein: als we naar de gebeurtenissen in Turkije van de afgelopen week kijken lijkt de shock doctrine allerminst dood. Van de verwarring die is ontstaan door de militaire coup heeft Erdogan onmiddellijk gebruik gemaakt om een aantal veranderingen door te voeren. Veranderingen die voor de argeloze buitenstaander niets te maken hebben met de coup, maar kennelijk deel uitmaken van een andere agenda.  

Onderweg

De Tom-Tom geeft niet alleen de weg van Luzy naar huis, maar als je daar naar vraagt ook nuttige plaatsen langs de route of elders. In dit geval zochten we een hotel in Luik of omgeving, maar het hotel op de aangegeven plaats had geen kamer beschikbaar. Gelukkig was er een paar deuren verder wel een geschikte kamer, zodat in ieder geval onze nachtrust verzekerd leek. Maar dat hotel had geen restaurant en dat had het andere wel. Nadat we ons geïnstalleerd hadden liepen we dan ook weer terug en kwamen terecht in een ruimte met kleine vierkante tafeltjes, die gemakkelijk gecombineerd konden worden voor gezelschappen groter dan twee. Langs een van de wanden van het restaurant was een lange bank gemonteerd en daarvoor stonden tien van die tafeltjes. We vroegen aan de serveerster of we maar zo konden gaan zitten en ze wees naar de rij en maakte de opmerking:
'U kunt overal gaan zitten, maar niet daar. Dat tafeltje is gereserveerd.'
We kozen het tafeltje ernaast, omdat we daar toch al vlakbij stonden. Terwijl we een drankje bestelden werden de meeste tafeltjes bezet door echtparen met kinderen. Wat zou iemand er nu toe kunnen hebben bewogen om juist dàt tafeltje naast ons te reserveren? Aan de ene kant waren nog vijf tafeltjes, waarvan er inmiddels twee werden bezet. Aan de andere kant vier, waarvan wij er dus inmiddels een in gebruik hadden genomen.
Toen onze bestelling was opgediend kwamen een wat oudere man en een nog jonge vrouw de gereserveerde plaatsen bezetten. Het bleken Belgen te zijn. Vanaf de plaats waar ze nu zaten konden ze het televisiescherm zien waarop over twee uur ongetwijfeld de wedstrijd van België tegen Wales zou worden geprojecteerd. Zouden ze daarom? Maar toch: als ze onze tafel hadden gereserveerd zouden ze een nog beter zicht hebben gehad op de televisie. Dat leek dus geen sterk argument. De vraag bleef: waarom zou iemand juist die tafel hebben gereserveerd?
De volgende morgen bleken de oudere man en de jongere vrouw in hetzelfde hotel te logeren als wij, ze kwamen ook nu naast ons aan tafel (de ontbijttafel). Het bleken vader en dochter uit Oostende, die samen korte trips maakten, en, zei de man die architect bleek te zijn, eigenlijk kende hij Nederland beter dan België. Hij prefereerde de Nederlandse orde en netheid boven de Belgische wanorde.  Hij haalde gelaten de schouders op. Dat zag je ook weer in dat Belgische elftal. Hele goede spelers, maar geen team. 
Het station Luik-Guillemins dat tegenover ons hotel ligt, maakte op ons indruk doordat het veel licht en ruimte suggereerde. Maar, zei de man, de architect, Calatrava, maakt altijd ontwerpen die veel duurder uitvallen dan hij heeft begroot.
Terwijl hij zijn ontbijt bij elkaar zocht, vroeg ik aan de dochter waarom ze de vorige avond juist dat tafeltje had gereserveerd; ze vertelde dat zij helemaal niet had geweten aan welke tafel ze terecht zou komen. Er zat helemaal geen doel achter.

Europa

Ok. Nu Brexit er toe lijkt te leiden dat ook in Nederland en Frankrijk sommigen denken dat het voordelig is om de Europese Unie maar te verlaten lijkt het onvermijdelijk een standpunt te bepalen. Al te gemakkelijk wordt Europa afgedaan als een bureaucratich geheel dat ergens ver weg - in Brussel - volstrekt onzinnige besluiten zit te nemen.
Maar wat is Europa?
Goed ik ben maar een oude man en lijd misschien zelf wel aan seniliteit. Maar iets in mij herinnert zich nog de oorlog, de 2e Wereldoorlog wel te verstaan. Ik heb die meegemaakt en heb het haast onwaarschijnlijke geluk gehad dat ons hele gezin de oorlog heelhuids heeft overleefd. Eigenlijk is me niet veel overkomen anders dan de bijna veertig jaar aan nachtmerries.
Toen ik na de oorlog weer op school kwam waren verschillende vriendjes verdwenen. De Transvaalbuurt in Amsterdam was bestond voor een groot deel uit verwoeste huizen, huizen van joden, ontdaan van alle beschikbare hout nodig om de hongerwinter te overleven.
Achteraf zou je de 2e Wereldoorlog kunnen zien als de tot dusver laatste in een reeks oorlogen op het Europese continent over een periode van 1200 jaar, vanaf het verdrag van Verdun in 843. Weet u het nog 843: toen de erfenis van Karel de Grote verdeeld werd tussen Karel de Kale en Lodewijk de Duitser? Eeuw in eeuw uit: oorlog. Iedere oorlog bloediger dan de vorige.
Wie nu langs de frontlinie van de 1e Wereldoorlog loopt van de Belgische kust tot in de Elzas kan zien wat dat betekend heeft. We hoeven niet naar Verdun daarvoor: Op Langemark en Tyne Cot nog geen tien kilometer van Ieper en van elkaar liggen zo' n 100 000 graven van Duitse en Britse jongens tussen de 18 en 22. Gestorven voor het vaderland. Wat is dat vaderland? Een land in oorlog? 
Voor mij was het duidelijk: Frankrijk en Duitsland moesten tot samenwerking gebracht worden en dat gebeurde onder druk van de VS. De EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, symbool voor de belangrijkste grondstoffen voor de wederopbouw) kwam van de grond. Min of meer gelijktijd met een samenwerkingsverband op kleiner schaal: de Benelux.
Wie nu denkt dat was een peuleschil, dat stelde niets voor, heeft geen flauwe notie van wat het betekent een samenwerkingsverband te creeren tussen twee gebieden met een zo verschillende culturele bagage. Maar vergeleken met een Europese eenwording was het inderdaad nog eenvoudig. Later, veel later, aan het eind van mijn carriere heb ik een beetje smaak in de mond gekregen van wat het betekent samen te werken alleen nog maar op regionaal niveau tussen Vlaanderen en Nederland. Maar dat was veel later.
In het begin van mijn carriere kwam ik terecht in de machinekamer van schepen die gedurende de oorlog hadden gevaren, tussen mensen die dat hadden meegemaakt. Ik begon me een voorstelling te maken van wat het betekende in de machinekamer te varen in oorlogstijd. Zorgen dat de machine blef draaien terwijl je niet weet wat er om je heen gebeurt. De mogelijkheid vaan oorlog werd plotseling weer reeel toen ik in 1962 in de buurt van Venezuela voer, terwijl er een pokerstrijd werd gevoerd om de raketten op Cuba. Een werkelijk treffen zou betekenen, enfin ik was toen nog maar pas getrouwd.
Europa voor mij betekende meer dan alleen maar een aantal staten die moeite hebben met elkaar door een deur te gaan. Europa betekende ook een mogelijk perspectief op duurzame vrede in mijn wereld.
Maar Europa voor mij is vooral ook praktisch. Nog even terug naar mijn carriere in de machinekamer van die oude schepen. We moesten als machinist onderhoud plegen en daarvoor hadden we materiaal nodig, reserve onderdelen vooral. Ik nodig iedereen met me mee te voelen als je onderdelen hebt besteld en inderdaad onderdelen krijgt, maar bij die onderdelen is er geen gebruik gemaakt van Whitworthdraad zoals gevraagd; u krijgt moeren met metrische draad. Het vervelende is dat ook uw gereedschap dan niet meer past. Voor een wereld die steeds meer internationaal verkeer heeft is standaardisatie noodzakelijk en onvermijdelijk. Die standaardisatie is een moeizaam en uiterst kostbaar proces. Maar het is een proces dat meer doelmatigheid bevordert dan wat dan ook. Standaardisatie van bijvoorbeeld maten en gewichten zoals die in Groot Brittannie de afglopen jaren plaats vindt is enorm ingrijpend, maar er is maar zelden iemand die zich dat schijnt te realiseren. Europa voor mij betekent ook standaardisatie, praktisch en heel rechtstreeks. Dat vindt u bijvoorbeeld heel platvloers in de stekkertjes die u in Europa moet gebruiken om de verschillende digitale apparaten te voeden. Nog slechts enkele jaren geleden werd ieder apparaat uitgrust met zijn eigen stekker. Nu kunt u met bijna een stekker volstaan. Europa voor mij betekent noodzakelijke standaardisatie.
Maar Europa voor mij betekent ook platvloerse macht tegenover de monopolistische multinationals: zonder de macht van de Europese Unie had Microsoft doorgedrukt dat de Microsoft webbrowser de enige beschikbare browser was. Alleen doordat Europa 450 miljoen consumenten vertegenwoordigde kunt u nu naast de Microsoft browser uw eigen voorkeur laten gelden.
In de praktijk betekent het vrije verkeer van goederen mensen en diensten ook nogal wat: Omstreeks 1988 kocht Benna een bankstel in Belgie. De afspraak was dat ik het van Belgie naar Frankrijk zou brengen. Ik huurde dus een busje en omdat de vracht naar het buitenland moest kreeg ik een rekening mee waarop de Belgische BTW was berekend. Bijna twee uur later kwam ik bij de Belgische douane om de Belgische BTW terug te vragen. Het trof dat het ook voor de douane lunchpauze was, zodat ik na het eten de papieren weer op kon halen en vijf kilometer doorrijden naar de Franse douane waar dan de Franse BTW kon worden afgedragen. Een omslachtige procedure, die je niet altijd moet proberen te volgen. Immers toen Georges bij ons het erf opreed met een gebroken krukas, kon zijn auto naar de schroothoop. Alleen: kun je een Franse auto zomaar op de Nederlandse schroothoop gooien? Nee dus; een telefoontje met de douane leerde dat de auto eigenlijk eerst uit Frankrijk uitgeklaard moest worden, vervolgens in Nederland in geklaard, vervolgens total loss moest worden verklaard voor hij op de schroothoop kon...
Voor het geval u mijn opvatting niet hebt begrepen: ik ben voor verdere integratie van Europa, betere afstemming van regels, betere samenwerking op het gebied van (cyber)criminaliteit, ...

Gerontocratie

Toen ik van de HBS kwam (HBS? wat is dat ook al weer?) was de gemiddelde levensverwachting van de mensen in Nederland en de meeste andere rijke landen iets van 60 à 65 jaar. Dat was gunstig voor de pensioenen vermoedelijk, want gemiddeld konden werknemers maar korte tijd van hun pensioen genieten. Zoiets als mij vader die stierf toen hij 69 was.
Sindsdien is de gemiddelde levensverwachting gestegen tot iets in de buurt van de 80 à 85. Dat wordt algemeen beschouwd als een groot goed. Maar het heeft gevolgen. Neem nu ons zelf: we kochten in 1977 een huis dat goed beschouwd niet veel meer dan een bouwval was. Een aannemer die we daar naar vroegen zei: het huis is niet veel waard, maar de grond... Met dat in het achterhoofd kochten we het huis en de grond. En mijn schoonouders kwamen onze aanwinst bekijken, Ze schudden bedenkelijk het hoofd: kind waar begin je aan?
We begonnen natuurlijk toch en leefden 25 jaar gelukkig verder. Ons huis was de beste plek ter wereld.
Toen zocht onze dochter een nieuwe woonstee. Ze vond een oude boerderij en toen we kwamen kijken hadden we het gevoel: nou, voor de paarden is er in ieder geval een geschikte plaats, maar voor de mensen (het gezin bestond inmiddels uit vijf en soms zes personen)... ?
Ik betrapte me erop dat ik dacht: waar beginnen ze aan? Op dat moment zag ik het nieuwe huis niet als een fantastische uitdaging maar als een geval dat dagelijks onderhoud behoefde. En niet zo maar een beetje onderhoud, met een heg van misschien wel tweehonderd meter langs de weg betekende dat veel onderhoud., jaar in jaar uit.
Het is duidelijk, naarmate je ouder wordt verandert je perspectief. Je wordt voorzichtiger, denkt minder aan de toekomst en de uitdaging van het leven, je denkt maar aan de moeilijkheden van het nu die samenhangen met je veranderde perspectief.
Je denkt meer aan het verleden en hoe je denkt dat het toen was. Het was toen natuurlijk niet zo als je nu denkt dat het toen was juist omdat je perspectief op het leven anders was.
En daaraan moet ik dan denken als ik de uitslag van het referendum in Groot Brittannie zie. Gelet op wat we nu weten zou de Engeland voor Europa en de Europese Unie gestemd hebben als de gemiddelde levensverwachting in Engeland beneden de 70 was geweest.
Een jonge Britse zei het heel pregnant: 'De mensen van 90 die maken onze toekomst kapot.'
Een beklemmende gedachte: drie kwart van de jongeren stemt voor Europa: daar zien ze hun toekomst: de banen, de vernieuwing en werk. De ouderen die de risico's niet  meer aandurven bepalen dat die toekomst wordt afgesneden.
Waarom moeten we ook weer steeds ouder worden?