Plaktekst

Dit jaar is het Van Goghjaar. Iedere zich zelf respecterende plaats waar Vincent van Gogh is geweest of heeft geschilderd probeert dus mee te zeilen op het succes van de schilder.
Zo ook Princenhage, waar de schilder zeker geweest moet zijn: zijn grootvader Vincent, was dominee in Breda, maar zal zeker ook van tijd tot tijd ingevallen zijn in de kerk van Princenhage en zijn oom Vincent die in Princenhage een galerie had en daar een grote villa liet bouwen woonde er.
We maakten onder leiding een rondwandeling door Princenhage en zagen de plaatsen waar de Van Goghs hun sporen hadden achter gelaten. Dat was zeker het geval op de begraafplaats waar de drie Vincenten hun laatste rustplaats hebben gevonden. Om er de aandacht op te vestigen had het comite dat een tentoonstelling had georganiseerd in het Princenhaags museum een aanzienlijk aantal vensterruiten versierd met tekstfragmenten uit brieven van Van Gogh zoals op de foto hierboven.
De letters van de tekst zijn plakletters; het aanbrengen ervan is nog niet helemaal vanzelfsprekend. Ik zag het gebeuren in het café waar ik met een kop koffie zat te wachten.
De uitbaatster van het café was, toen mijn oog erop viel, bezig met grote zorgvuldigheid een soort poster tegen het raam te bevestigen. Althans zo leek het. De poster werd bevestigd met plakband  en toen hij op zijn plaats zat en er gecontroleerd was of hij precies recht was opgehangen werd boven de poster, maar precies erlangs nog een stuk plakband aangebracht. Dit laatste stuk was duidelijk bedoeld om de plaats te markeren waar de poster moest komen. Dat was mijn indruk toen de poster zelf weer werd weg gehaald en de uitbaatster de poster ontdeed van de papieren beschermlaag. Ze hield nu een doorzichtige poster met tekst over die voorzien was een plaklaag.
De poster werd nu bevestigd precies tegen de strip plakband. En toen ging er iets mis: Voordat onze uitbaatster de poster glad kon strijken sloeg de onderkant met een klap tegen de ruit, vermoedelijk als gevolg van statische elektriciteit. Onze uitbaatster trok de onderkant weer los, maar het kwaad was al geschied: op de ruit was een aantal letters achter gebleven en die zaten zowel te hoog als scheef. Deze letters werden met enige moeite weg gekrabd en de poster werd verder glad gestreken en de doorzichtige folie eraf getrokken.
Nu zag ik wat de bedoeling was. Het was informatie over de openingstijden van het café.
Eronder stond nog iets: 'Binne' las ik in spiegelschrift. Curieuze uitnodiging die trouwens even later werd verwijderd.
Nu heeft dat café twee toegangen en toen ik naar de andere ingang keek zag ik wat de bedoeling was.
'Binnen gratis Wifi.'
Dat heb ik niet meer uitgebrobeerd. 
   

Professioneel

De Stem had ongetwijfeld gelijk. Van de zes voorgedragen wethouders voor het nieuwe college heeft er maar één een aantal jaren ervaring als wethouder. Van de overige vijf is er een die anderhalf jaar als wethouder achter de rug heeft en zijn er vier die als bestuurlijk debutant aantreden. Van dat alles was niet veel te merken bij de presentatie van het bestuursakkoord van de politieke partij die nu nieuw in het college kwam na anderhalf jaar in de oppositie te hebben gezeten. In het betoog van de presentator, sinds drie maanden fractievoorzitter, kwam regelmatig het woord professioneel voor. Het was mij niet goed duidelijk wat nu professioneel was, nog minder wat met professioneel wordt bedoeld. Vermoedelijk niet veel meer dan dat hij vond dat het goed was gegaan. Want wat wordt anders bedoeld met een bestuursakkoord dat professioneel tot stand is gekomen? Het is duidelijk dat de leden van het college, ook wanneer ze geen enkele bestuurlijke ervaring hebben als professionele bestuurders moeten worden aangemerkt, tenminste als professioneel iets te maken heeft met het feit dat ze ergens hun beroep, hun professie van maken. Ik denk altijd dat een professionele bestuurder iemand is die betaald wordt voor het werk dat hij als bestuurder doet.
Toch heb ik het gevoel dat professioneel in de huidige wereld een zelfde lading heeft als wetenschappelijk. Het zegt niets maar het geeft minstens het goede gevoel dat het verantwoord is. In die zin kan ik nog wel leven met een professioneel proces.
Lastiger wordt het als men gaat praten over een professionele transparante overheid.  Wat zou ik me daar nu bij moeten voorstellen? Neem nu het begrip overheid. Mijn indruk is dat bij het woord overheid weer alle mogelijke organen en diensten op een hoop worden gegooid. Als ik tegen mijn buurman zeg: de overheid zegt dat je voor je winkel geen terrasje mag aanleggen zonder vergunning, wie is dan de overheid? Er is een redelijke kans dat mijn buurman denkt aan ambtenaren die regels hanteren - zo niet maken. En als een politieke partij roept wij willen een professionele overheid, waar hebben ze het dan over? Gaat het dan over het lokale of het provinciale bestuur, of worden daar de gemeentelijke diensten ook in mee genomen?
Misschien is het wel geen echt probleem want als ik het betoog volg is er niemand in de redelijk goed gevulde zaal die er op aanslaat. Ook niet als het gaat over een transparante overheid. Iedereen heeft blijkbaar het gevoel: transparant dat zal wel goed zijn. Betekent transparant niet zo iets als doorzichtig. Nou een doorzichtige overheid daar zijn we eigenlijk als vanzelfsprekend voor. Maar wanneer is een overheid doorzichtig? En als we het hebben over een professionele transparante overheid, slaat dat professionele dan op transparante of op overheid? Professioneel transparant, dat moet wel goed zijn. Niemand die zich daar een buil aan kan vallen.
Het programma sluit grotendeels aan bij dat wat het demissionaire college heeft gedaan, uiteindelijk was het programma van dat college niet zo slecht. We kunnen zelfs een succesje boeken door de lasten te verlichten, wat minder OZB, maar zeker kunnen we vooruit met de nieuwe Mark en de verdere verbetering van de Aa of Weerijs. Misschien kan de Mark in de binnenstad wel verdiept worden en kan er een aanlegsteiger komen. En wellicht komt er wel een oplossing voor het parkeerterrein van Mols.
Het nieuws van de afgelopen weken, eigenlijk de gehele periode van de onderhandelingen over dit nieuwe bestuursakkoord zijn gevuld met beelden van stromen asielzoekers, ze veroorzaken moeilijkheden in Calais, ze steken de grens over in Hongarije, en de verwachting is dat er wel 800 000 in Duitsland zullen binnentrekken. Er zal een nieuw aanmeldcentrum komen in Gilze-Rijen. Maar deze problematiek, waarvan te voorzien is dat hij de komende jaren de bestuurlijke agenda zal bepalen vindt geen weerklank in het bestuursakkoord voor de komende twee jaar van professionele transparante overheid.
In Breda brengt men de Aa of Weerijs op diepte, maar denkt men niet na over de gevolgen van de aanzwellende stroom asielzoekers.
   

Afval: gescheiden of samen

Het is alweer een paar weken geleden dat we besloten onze reis naar Esquelbecq via Oostende te laten lopen. Het leek een geschikte plaats om even te lunchen. We vonden een parkeerplaats tussen het centrum en de haven, een groot terrein waar ampel ruimte was. Het terrein vlak voor het station maakte een beetje desolate indruk.
We liepen het parkeer terrein af via de route die onze auto ook had genomen. Voordat we neerstreken bij een veelbelovend, maar achteraf gezien wel wat duur restaurant, liepen we het grote plein rond waar ook de kerk stond. Die was op dit uur gesloten, het was uiteindelijk lunchtijd.
Na de lunch iepen we terug naar onze auto. Aangezien we een slagboom hadden moeten passeren en een parkeerkaartje hadden mee gekregen zochten we naar betaalautomaat. Die vonden we gemakkelijk doordat we een iets andere route naar de parkeerplaats volgden. Toen we ons omkeerden stonden voor wat we op de eerste foto hebben vastgelegd; een wat ongebruikelijke scheiding van afval: niet naar soort afval maar naar de herkomst, personeel of niet. Toch een vorm van discriminatie? Hoewel?

Ik heb al vaker betoogd dat men in Frankrijk iets gemakkelijker is met de scheiding tussen heren en dames toiletten dan in Nederland. Vaak treft men in Frankrijk maar een toilet, waar mannen en vrouwen beiden gebruik van maken - maar dat men thuis ook toch?
Toch was ik nog niet eerder deze mededeling tegen gekomen in het bordje op de deur naar de toiletten: Toilettes mixtes. Ook een vorm van afvalverwerking, maar zeker geen discriminatie.
Dit was in St. Omer, in een grote brasserie schuin tegenover het oude gemeentehuis.

St Omer

Het klooster van St Bertijn is gesticht zegt men door St Bertijn aan het eind van de 7e eeuw, in opdracht van de bisschop van Therouanne.

Rond het klooster is de stad St Omer ontstaan. Volgens sommigen de plaats waar de wieg stond van de westerse beschaving, een opvatting waarop we ongetwijfeld nog terug zullen komen. Het klooster is uitgegroeid tot een enorm

complex, een van de belangrijkste in het Frankische rijk. Pepijn de Korte verbande hier de laatste Merovingische koning heen. Nu staat er alleen nog de ruïne van de grote kerk van het klooster. Maar ook de ruïne is een imposant element in het landschap. De kerk met het klooster werden afgebroken – vernietigd – tijdens de Franse revolutie. Van wat overbleef stortte in 1947 nog een toren in. Maar ook nu als je rond de ruïne wandelt kom je onder de indruk. Maar tegelijkertijd herken ik het gevoel van de macht die van dit soort vestingen uitstraalt. De macht die in de 18e eeuwse verlichting stond voor alles wat arrogant en corrupt was en stond voor uitbuiting en misbruik. Je kunt ze haast voelen de opgekropte woede van de menigte die geen enkele redelijkheid kende.

Rond 1840 was de volkswoede allang weer bedaard en vond men het eigenlijk jammer dat het klooster was verdwenen, en is men begonnen met de ruïnes te conserveren. Dat deed een nieuwe generatie machthebbers. Inmiddels staat in de stad een kathedraal ook al weer een enorme kerk. Hoewel opgetrokken in gotische stijl zijn de versieringen van de portalen opvallend sober. De kerk ademt tch een wat bijzondere sfeer. Eigenlijk een beetje rare kerk vond Georges. Maar in de kerk hangt ook een tabel met alle bisschoppen die St Omer heeft gekend vanaf de oprichting. Wat in die tabel opvalt is dat de bisschopszetel voorafgaand aan St Omer (Audamar) gedurende 80 jaar niet bezet was.

Titel

We waren net voor de zware zomerstorm in Laren bij het Singermuseum. Daar was een tentoonstrlling Van Ensor tot Magritte; minstens twee bekende namen, al blijft de vraag wat de twee met elkaar verbindt.
Aardiger lijkt de verbinding St. Martens Latem met Laren, twee kunstenaarsdorpen. In ieder geval hing op deze tentoonstelling een fors aantal doeken van de kunstenaars uit St Martens Latem. Niet vreemd. Tijdens de eerste wereld oorlog trok een aantal schilders vanuit St Martens Latem naar Laren.
Een van de dingen die me het meest intrigeren in een museum bij de presentatie van schilderwerken is de titel die de kunstenaar aan het schilderij meegeeft.
Naakt met ketting, las ik en inderdaad op het schilderij ontwaarde ik een vrouwenfiguur zonder kleren en ze had een halssnoer om.
Meer intrigerend is een schilderij van Rick Wouters met de titel: zittende vrouw aan het venster of Portret van Nel Duerinckx, de vrouw van de kunstenaar. Het zijn twee mogelijkheden die elkaar niet eens uitsluiten, maar wordt nu de keus voor wat het is aan mij gelaten?

 Ook de bijgaande afbeelding trof me: het is een afbeelding van een schilderij van Paul Delvaux. Het heet De Trap 
Het is een titel waar ik zelf nooit op zou zijn gekomen.
Maar inderdaad er is een trap afgebeeld op het schilderij.
En toch: het lijkt me meer iets om te benoemen met naakt van voren en naakt van achteren.

De trap: zo leer ik iedere keer wat in een museum.

Parkeren

Het is inmiddels min of meer vanzelfsprekend dat je moet betalen voor het parkeren in het centrum van vrijwel alle steden.  Doesburg vormt daar bij geen uitzondering. Toen we dan ook uitstapten op het parkeerterrein achter een bekende grootgrutter was het eerste waar ik naar keek een parkeerautomaat. Die zag ik staan op een afstand van ongeveer 25 meter. Op deze afstand leek het erop dat het bedienpaneel aan de achterkant van de paal was, maar toen ik dichterbij kwam zag ik dat het bedienpaneel was afgedekt met een metalen plaat. Op de plaat was een briefje geplakt, waarvan ik de tekst pas kon ontcijferen toen ik op leesafstand was.
Het parkeerbeheer deelde mee dat er problemen waren met een aantal parkeermeters. Men was over de problemen nog in overleg. Zolang de problemen niet waren opgelost was het parkeren gratis. Ons als parkeerders werden verontschuldigingen aangeboden voor de ontstane situatie.
Het leek me dat er maar weinig mensen zouden zijn die de ontstane situatie als een bezwaar zouden ervaren. Wie heeft bezwaar tegen gratis parkeren?

Elementair

We kwamen terug van vakantie en werden met open armen ontvangen door de buurman. Hij bracht ons op de hoogte van de belangrijke gebeurtenissen van de afgelopen periode: de nieuwe brievenbussen waren aangebracht, al moest de afwerking nog plaatsvinden; er waren een paar lampen kapot gegaan, enz. Ook was het water gedurende enige tijd onderbroken geweest. De belangrijkste mededeling echter was dat zijn douche het daarna niet meer deed. Ik beloofde te komen kijken. De buurman leek niet erg aangeslagen. Hij zei, we hebben ons maar droog afgestoft.
Toen ik maandag de ronde deed en ook eens keek wat er met de waterleiding zou kunnen zijn gebeurd bleek de druk bij de ketel voor het warme water een beetje laag. Zou dat een rol hebben gespeeld? Maar het bleef gek dat alleen de buurman daar last van zou hebben.
Op de badkamer van de buurman bleek dat de kraan boven de wastafel het wel deed en normaal water gaf, maar de mengkraan met thermostaat boven de douche geen druppel doorliet. Het kon haast niet anders dan dat de mengkraan was geblokkeerd.
De klusjesman werd benaderd. Die vond het maar een raar verhaal, maar googlede naar de mogelijke gebreken van mengkranen van dit type. Hij kwam met een even rare oplossing. De mengkraan moest open gezet worden, de hoofdkraan dicht en dan weer open. En dan kon het zijn dat hij het weer deed. We controleerden voor alle zekerheid door het losdraaien van de mengkraan dat daar wel degelijk water op stond. toen de hoofdkraan dicht, de douche slang losgekoppeld, de mengkraan van de muur gehaald en bekeken. Er leek slechts een mogelijkheid: de mengkraan vervangen, want er zat nog garantie op. Misschien toch nog even die rare oplossing proberen? De mengkraan werd weer gemonteerd, de hoofdkraan geopend en ja hoor de mengkraan liet weer water door. Het euvel was hersteld. Dat spaarde toch al gauw €250 uit.
Nu de doucheslang er weer aan. Een demonstratie voor de verbouwereerde buurman: mengkraan open: geen water. Het was duidelijk er was iets met de slang en/of de douchekop. Nu hebben douchekoppen de neiging dicht te gaan zitten met kalk of met meegenomen vuil. Al was dat in dit geval niet zo duidelijk te zien. Ook de klusjesman had de neiging om aan te nemen dat er met het aanzetten van de waterleiding wat vuil was mee gekomen. De slang bleek schoon: het water van de nu gewoon werkende mengkraan kwam met volle kracht naar buiten. Dus de douchekop verstopt. Inderdaad toen ik die onder de kraan hield kwam er geen druppel water door.
Nou ja, een douchekop is (als je een nieuwe moet hebben) nog geen mengkraan. Bij toeval draaide ik aan de kunststof kap van de douchekop en hield hem ondertussen onder de kraan. Er kwam plotseling water door. Nog een keer gekeken: het hele probleem was nu wel duidelijk. De douchekop heeft drie standen: dicht, normale douche en geconcentreerde straal. Kennelijk had de buurman of zijn vrouw onbewust de douchekop dicht gedraaid op de dag dat de waterleidingmaatschappij de waterleiding even had afgesloten...
Zo sterk was de suggestie van het afsluiten van de waterleiding door de waterleidingmaatschappij geweest, dat een van de meest elementaire stappen: losdraaien van de douchekop in eerste instantie was overgeslagen en onmiddellijk was gekeken naar de mogelijke boosdoener: de mengkraan.

Sanitair

Op reis is sanitair - zeg maar het toilet - een permanente bron van verbazing. In openbare gelegenheden in Nederland zowel als daarbuiten blijkt keer op keer dat de capaciteit van de damestoiletten kleiner is dan die van de herentoiletten, als men tenminste afgaat op de rijen wachtenden die zich voor de streng gescheiden ruimtes verzamelen. Soms zie je wel eens een dame of vrouw die de etikette doorbreekt en in nood de 'verkeerde' deur binnengaat onder het motto: thuis doen we het ook met een.
In Frankrijk vertoont men een opmerkelijke onverschilligheid ten opzichte van de scheiding der geslachten,  althans op dit punt. Het is dan ook niet ongewoon dat er in cafés en restaurants maar een toiletruimte is voor mannen en vrouwen met een wc en twee open  urinoirs. Vrouwen die nodig moeten, moeten dan ook  niet zelden langs plassende mannen. Een gemoedelijke ongemakkelijkheid, gelet  op de strenge scheiding elders.
Toch verraste ons de situatie bij het café tegenover de kerk in La Grande Verrerie een beetje. In de gelagkamer zaten een zestal mensen met glaasjes rode vloeistof, waarvan we de samenstelling niet hebben nagevraagd. De waardin van onbestemde leeftijd liep van tijd tot tijd met de fles rond en schonk bij waar nodig. Onze koffie kwam ook niet uit het gebruikelijke koffiezetapparaat maar uit een kan die ergens in het café was opgeborgen.
En het toilet? Toen ik er naar vroeg keek de waardin me taxerend aan en wees me toen de weg naar buiten. Daar tegen de muur van het café was een toiletruimte gebouwd, waar wel een closetpot met waterspoeling stond, maar de waterleiding was niet aangesloten. Naast de wc stond een grote lampetkan  van een model dat ik lang niet gezien had en er zat water in. Mijn indruk was dat afgaand op het gras er voor, deze ruimte niet intensief wordt gebruikt.

Arbeider

Volgens de verhalen zorgde de Schneiderdynastie goed voor zijn arbeiders. Ze kregen een woning, een inkomen en een opleiding. Wie in Le Creusot bij het familiebedrijf werkte was voor het leven verzorgd.
Hetgeen niet wegneemt dat er verschil was. De Schneiderdynastie die de voormalige kristalfabriek van  Marie-Antoinette kochten (Marie- Antoinette onthoofd onder de guillotine had er niet veel meer aan) was schatrijk en verbouwde het pand tot woning. Het pand was groot genoeg om er de groten der aarde te ontvangen. Een van de laatste sprekende namen was die van Nikita Chroestsjow.
Wat er over is van de oorspronkelijke arbeiderswoningen is nu een monument in La Combe des Miniers, ver weg van de woning van Schneider.  De danig vervallen woningen hebben nu weer een woonbestemming, geschikt gemaakt voor verschillende  gezinsgrootten. Dat vertelde tenminste de man die een van die huisjes bewoont; zijn witte baard wees er op dat hij niet zo jong meer was. Toen hij ons door het doodlopende straatje zag lopen, terwijl we de woninkjes monsterden, sprong hij op en zei dat we nog niet alles hadden gezien. Hij nam ons mee naar een deur naast het laatste huis in de rij en bracht ons naar een overdekte gang die achter alle huizen doorliep. Hij kon ons niet duidelijk maken wat de functie van de gang was geweest, maar wel dat hij de woningen goed isoleerde. Een tamelijk overbodige isolatie lijkt me, waar de gang was uitgespaard in de berghelling.
Vermoedelijk gaf de gang ooit rechtstreeks toegang tot het fabrieksterrein. De man die ons de gang toonde was zelf geen afstammeling van een mijnwerker. 

Cultuur

Wellicht overdrijf ik, maar de twee steden Montçeau-les-Mines en Le Creusot lijken me de perfecte combinatie van steden om een boek over te schrijven. Nauwelijks twintig kilometer van elkaar, ongeveer even groot  (30 000 inwoners) en beide groot geworden in de mijnbouw. Maar terwijl de inwoners van Le Creusot een petitie indienden om hun stad maar Schneiderville te noemen naar hun weldoende werkgever, liepen in Montçeau-les-Mines de arbeiders te hoop tegen hun uitbuitende baas in een van de eerste stakingen in de mijnbouw. Een  groter contrast is haast niet denkbaar.
We liepen dan ook vol vertrouwen binnen bij het Office de Tourisme in Montçeau-les-Mines  met de vraag naar informatie over de geschiedenis van de mijnbouw in deze streek. Maar de juffrouw achter de balie moest erkennen dat ze die niet had. Of ze ons dan de weg kon wijzen naar een boekhandel?
'Nee er is geen boekhandel.'
Haar antwoord was zo categorisch dat ik even dacht dat mijn buitenlands accent verkeerd was gevallen. Maar toen we de stad inliepen bleek dat ook vriendelijke inwoners geen boekhandel wisten. Geen boekhandel in de stad. Dat het niet goed gaat met de boeken is wel duidelijk, maar helemaal geen boeken, zelfs geen papeterie?
In Le Creusot is wel een boekhandel, de juffrouw daar wist te vertellen dat de boekhandel in Montçeau-les-Mines inderdaad was verdwenen. Opgeslokt door het cultureel centrum, zei ze.
Maar ook in Le Creusot was geen geschiedenis van de mijnbouw in Bourgondië. Hoe moet het met onze beschaving als we onze geschiedenis niet meer kunnen terug vinden? 
In Montçeau-les-Mines had ik overigens wel het gevoel dat er veel kapperszaken zijn. Een schrale troost.