Titel

We waren net voor de zware zomerstorm in Laren bij het Singermuseum. Daar was een tentoonstrlling Van Ensor tot Magritte; minstens twee bekende namen, al blijft de vraag wat de twee met elkaar verbindt.
Aardiger lijkt de verbinding St. Martens Latem met Laren, twee kunstenaarsdorpen. In ieder geval hing op deze tentoonstelling een fors aantal doeken van de kunstenaars uit St Martens Latem. Niet vreemd. Tijdens de eerste wereld oorlog trok een aantal schilders vanuit St Martens Latem naar Laren.
Een van de dingen die me het meest intrigeren in een museum bij de presentatie van schilderwerken is de titel die de kunstenaar aan het schilderij meegeeft.
Naakt met ketting, las ik en inderdaad op het schilderij ontwaarde ik een vrouwenfiguur zonder kleren en ze had een halssnoer om.
Meer intrigerend is een schilderij van Rick Wouters met de titel: zittende vrouw aan het venster of Portret van Nel Duerinckx, de vrouw van de kunstenaar. Het zijn twee mogelijkheden die elkaar niet eens uitsluiten, maar wordt nu de keus voor wat het is aan mij gelaten?

 Ook de bijgaande afbeelding trof me: het is een afbeelding van een schilderij van Paul Delvaux. Het heet De Trap 
Het is een titel waar ik zelf nooit op zou zijn gekomen.
Maar inderdaad er is een trap afgebeeld op het schilderij.
En toch: het lijkt me meer iets om te benoemen met naakt van voren en naakt van achteren.

De trap: zo leer ik iedere keer wat in een museum.

Parkeren

Het is inmiddels min of meer vanzelfsprekend dat je moet betalen voor het parkeren in het centrum van vrijwel alle steden.  Doesburg vormt daar bij geen uitzondering. Toen we dan ook uitstapten op het parkeerterrein achter een bekende grootgrutter was het eerste waar ik naar keek een parkeerautomaat. Die zag ik staan op een afstand van ongeveer 25 meter. Op deze afstand leek het erop dat het bedienpaneel aan de achterkant van de paal was, maar toen ik dichterbij kwam zag ik dat het bedienpaneel was afgedekt met een metalen plaat. Op de plaat was een briefje geplakt, waarvan ik de tekst pas kon ontcijferen toen ik op leesafstand was.
Het parkeerbeheer deelde mee dat er problemen waren met een aantal parkeermeters. Men was over de problemen nog in overleg. Zolang de problemen niet waren opgelost was het parkeren gratis. Ons als parkeerders werden verontschuldigingen aangeboden voor de ontstane situatie.
Het leek me dat er maar weinig mensen zouden zijn die de ontstane situatie als een bezwaar zouden ervaren. Wie heeft bezwaar tegen gratis parkeren?

Elementair

We kwamen terug van vakantie en werden met open armen ontvangen door de buurman. Hij bracht ons op de hoogte van de belangrijke gebeurtenissen van de afgelopen periode: de nieuwe brievenbussen waren aangebracht, al moest de afwerking nog plaatsvinden; er waren een paar lampen kapot gegaan, enz. Ook was het water gedurende enige tijd onderbroken geweest. De belangrijkste mededeling echter was dat zijn douche het daarna niet meer deed. Ik beloofde te komen kijken. De buurman leek niet erg aangeslagen. Hij zei, we hebben ons maar droog afgestoft.
Toen ik maandag de ronde deed en ook eens keek wat er met de waterleiding zou kunnen zijn gebeurd bleek de druk bij de ketel voor het warme water een beetje laag. Zou dat een rol hebben gespeeld? Maar het bleef gek dat alleen de buurman daar last van zou hebben.
Op de badkamer van de buurman bleek dat de kraan boven de wastafel het wel deed en normaal water gaf, maar de mengkraan met thermostaat boven de douche geen druppel doorliet. Het kon haast niet anders dan dat de mengkraan was geblokkeerd.
De klusjesman werd benaderd. Die vond het maar een raar verhaal, maar googlede naar de mogelijke gebreken van mengkranen van dit type. Hij kwam met een even rare oplossing. De mengkraan moest open gezet worden, de hoofdkraan dicht en dan weer open. En dan kon het zijn dat hij het weer deed. We controleerden voor alle zekerheid door het losdraaien van de mengkraan dat daar wel degelijk water op stond. toen de hoofdkraan dicht, de douche slang losgekoppeld, de mengkraan van de muur gehaald en bekeken. Er leek slechts een mogelijkheid: de mengkraan vervangen, want er zat nog garantie op. Misschien toch nog even die rare oplossing proberen? De mengkraan werd weer gemonteerd, de hoofdkraan geopend en ja hoor de mengkraan liet weer water door. Het euvel was hersteld. Dat spaarde toch al gauw €250 uit.
Nu de doucheslang er weer aan. Een demonstratie voor de verbouwereerde buurman: mengkraan open: geen water. Het was duidelijk er was iets met de slang en/of de douchekop. Nu hebben douchekoppen de neiging dicht te gaan zitten met kalk of met meegenomen vuil. Al was dat in dit geval niet zo duidelijk te zien. Ook de klusjesman had de neiging om aan te nemen dat er met het aanzetten van de waterleiding wat vuil was mee gekomen. De slang bleek schoon: het water van de nu gewoon werkende mengkraan kwam met volle kracht naar buiten. Dus de douchekop verstopt. Inderdaad toen ik die onder de kraan hield kwam er geen druppel water door.
Nou ja, een douchekop is (als je een nieuwe moet hebben) nog geen mengkraan. Bij toeval draaide ik aan de kunststof kap van de douchekop en hield hem ondertussen onder de kraan. Er kwam plotseling water door. Nog een keer gekeken: het hele probleem was nu wel duidelijk. De douchekop heeft drie standen: dicht, normale douche en geconcentreerde straal. Kennelijk had de buurman of zijn vrouw onbewust de douchekop dicht gedraaid op de dag dat de waterleidingmaatschappij de waterleiding even had afgesloten...
Zo sterk was de suggestie van het afsluiten van de waterleiding door de waterleidingmaatschappij geweest, dat een van de meest elementaire stappen: losdraaien van de douchekop in eerste instantie was overgeslagen en onmiddellijk was gekeken naar de mogelijke boosdoener: de mengkraan.

Sanitair

Op reis is sanitair - zeg maar het toilet - een permanente bron van verbazing. In openbare gelegenheden in Nederland zowel als daarbuiten blijkt keer op keer dat de capaciteit van de damestoiletten kleiner is dan die van de herentoiletten, als men tenminste afgaat op de rijen wachtenden die zich voor de streng gescheiden ruimtes verzamelen. Soms zie je wel eens een dame of vrouw die de etikette doorbreekt en in nood de 'verkeerde' deur binnengaat onder het motto: thuis doen we het ook met een.
In Frankrijk vertoont men een opmerkelijke onverschilligheid ten opzichte van de scheiding der geslachten,  althans op dit punt. Het is dan ook niet ongewoon dat er in cafés en restaurants maar een toiletruimte is voor mannen en vrouwen met een wc en twee open  urinoirs. Vrouwen die nodig moeten, moeten dan ook  niet zelden langs plassende mannen. Een gemoedelijke ongemakkelijkheid, gelet  op de strenge scheiding elders.
Toch verraste ons de situatie bij het café tegenover de kerk in La Grande Verrerie een beetje. In de gelagkamer zaten een zestal mensen met glaasjes rode vloeistof, waarvan we de samenstelling niet hebben nagevraagd. De waardin van onbestemde leeftijd liep van tijd tot tijd met de fles rond en schonk bij waar nodig. Onze koffie kwam ook niet uit het gebruikelijke koffiezetapparaat maar uit een kan die ergens in het café was opgeborgen.
En het toilet? Toen ik er naar vroeg keek de waardin me taxerend aan en wees me toen de weg naar buiten. Daar tegen de muur van het café was een toiletruimte gebouwd, waar wel een closetpot met waterspoeling stond, maar de waterleiding was niet aangesloten. Naast de wc stond een grote lampetkan  van een model dat ik lang niet gezien had en er zat water in. Mijn indruk was dat afgaand op het gras er voor, deze ruimte niet intensief wordt gebruikt.

Arbeider

Volgens de verhalen zorgde de Schneiderdynastie goed voor zijn arbeiders. Ze kregen een woning, een inkomen en een opleiding. Wie in Le Creusot bij het familiebedrijf werkte was voor het leven verzorgd.
Hetgeen niet wegneemt dat er verschil was. De Schneiderdynastie die de voormalige kristalfabriek van  Marie-Antoinette kochten (Marie- Antoinette onthoofd onder de guillotine had er niet veel meer aan) was schatrijk en verbouwde het pand tot woning. Het pand was groot genoeg om er de groten der aarde te ontvangen. Een van de laatste sprekende namen was die van Nikita Chroestsjow.
Wat er over is van de oorspronkelijke arbeiderswoningen is nu een monument in La Combe des Miniers, ver weg van de woning van Schneider.  De danig vervallen woningen hebben nu weer een woonbestemming, geschikt gemaakt voor verschillende  gezinsgrootten. Dat vertelde tenminste de man die een van die huisjes bewoont; zijn witte baard wees er op dat hij niet zo jong meer was. Toen hij ons door het doodlopende straatje zag lopen, terwijl we de woninkjes monsterden, sprong hij op en zei dat we nog niet alles hadden gezien. Hij nam ons mee naar een deur naast het laatste huis in de rij en bracht ons naar een overdekte gang die achter alle huizen doorliep. Hij kon ons niet duidelijk maken wat de functie van de gang was geweest, maar wel dat hij de woningen goed isoleerde. Een tamelijk overbodige isolatie lijkt me, waar de gang was uitgespaard in de berghelling.
Vermoedelijk gaf de gang ooit rechtstreeks toegang tot het fabrieksterrein. De man die ons de gang toonde was zelf geen afstammeling van een mijnwerker. 

Cultuur

Wellicht overdrijf ik, maar de twee steden Montçeau-les-Mines en Le Creusot lijken me de perfecte combinatie van steden om een boek over te schrijven. Nauwelijks twintig kilometer van elkaar, ongeveer even groot  (30 000 inwoners) en beide groot geworden in de mijnbouw. Maar terwijl de inwoners van Le Creusot een petitie indienden om hun stad maar Schneiderville te noemen naar hun weldoende werkgever, liepen in Montçeau-les-Mines de arbeiders te hoop tegen hun uitbuitende baas in een van de eerste stakingen in de mijnbouw. Een  groter contrast is haast niet denkbaar.
We liepen dan ook vol vertrouwen binnen bij het Office de Tourisme in Montçeau-les-Mines  met de vraag naar informatie over de geschiedenis van de mijnbouw in deze streek. Maar de juffrouw achter de balie moest erkennen dat ze die niet had. Of ze ons dan de weg kon wijzen naar een boekhandel?
'Nee er is geen boekhandel.'
Haar antwoord was zo categorisch dat ik even dacht dat mijn buitenlands accent verkeerd was gevallen. Maar toen we de stad inliepen bleek dat ook vriendelijke inwoners geen boekhandel wisten. Geen boekhandel in de stad. Dat het niet goed gaat met de boeken is wel duidelijk, maar helemaal geen boeken, zelfs geen papeterie?
In Le Creusot is wel een boekhandel, de juffrouw daar wist te vertellen dat de boekhandel in Montçeau-les-Mines inderdaad was verdwenen. Opgeslokt door het cultureel centrum, zei ze.
Maar ook in Le Creusot was geen geschiedenis van de mijnbouw in Bourgondië. Hoe moet het met onze beschaving als we onze geschiedenis niet meer kunnen terug vinden? 
In Montçeau-les-Mines had ik overigens wel het gevoel dat er veel kapperszaken zijn. Een schrale troost.

Luzy

We zijn terug in Luzy, op het terrein van Dominee de la Gagère. Wat opvalt is de stilte, vanaf de camping zelf dringt haast geen geluid tot hier door. Dat wil zeggen, ik hoor wel wat: het onafgebroken gezoem in mijn oren aangevuld met wat  hogere tonen alsof er een vogeltje in de buurt is. Het zijn de 'geluiden' die horen bij beginnende doofheid, naar het schijnt.
Op deze  eerste  Pinksterdag  is het mooi weer, maar de temperatuur is nog niet  aangenaam. Het uitzicht is hier vandaan prachtig. Het dal  ligt in de  zon. Alle bomen zijn nu volop in blad. En kleine hagedis komt ons balkon op en kijkt me keurend aan. 'Zijn jullie de nieuwe bewoners?' Ik knik bevestigend en hij loopt aan de andere kant het balkon weer af. Zijn we goedgekeurd?
Voor deze week zal hij het er mee moeten doen.

Duidelijk

Het boek van Joris Luyendijk: Het kan niet waar zijn, laat maar al te duidelijk zien hoe waar het is. Maar als ik het probleem van Luyendijk op mijn manier samenvat is het dat de techniek ons steeds meer de baas wordt. De mens acteert steeds meer als de tovenaarsleerling van Goethe. U kent het verhaal nog? De tovenaarsleerling moest de werkplaats schoonmaken, terwijl de tovenaar weg was.
De leerling vond het maar niets, maar hij kende wel een spreuk om de bezem tot leven te brengen, zodat de bezem uit zichzelf de werkplaats zou schoonmaken. Dat werkte perfect: de bezem haalde water en veegde, en haalde water en veegde, tot de werkplaats onder water stond.
De leerling wist echter niet welke spreuk hij moest toepassen om de bezem te stoppen. Hij had nog wel een andere spreuk, maar die werkte niet helemaal bevredigend: in plaats van een bezem had hij er nu twee die water haalden en de werkplaats veegden....

Zo was het dat de buurman deze week aanbelde, hij had een e-mail ontvangen en wist niet goed wat hij er mee aanmoest. Het ging over e-mail en het zou dus wel over computers gaan en dus werd ik ingeschakeld. Terwijl we met zijn vieren aan het gebak en de koffie zaten - want de buurvrouw had juist gehoord dat ze gezond was - las ik het betreffende e-mail bericht. In mijn woorden kwa het er op neer dat de KPN een tijdje moeite had gehad met het gebruik van poort 25 voor het verzenden van e-mailberichten. Daarvoor had de KPN een noodoplossing gemaakt. Maar nu waren de problemen achter de rug en konden gebruikers weer gebruik maken van poort 25. Daarvoor moes men de DNS-server opnieuw instellen en een bepaalde regel uit het instellings bestand verwijderen. Per 15 juni zou de noodoplossing niet meer werken.
Naar mijn gevoel en dat zei ik ook zouden er veel mensen zijn die een dergelijk e-mail bericht niet zouden begrijpen. Ik bood aan om te helpen het probleem op te lossen. De buurman haalde opgelucht adem. Vooral toen ik er aan toevoegde, dat er naar mijn mening voor 15 juni niets nhoefde te gebeuren.
Ik snap er niets van, zei hij. Maar dat had ik inmiddels begrepen. 

Het klooster

De bus brengt ons moeiteloos en op tijd naar Tegelen. maar we hebben geluk, want tussen Eindhoven en Weert zijn twee vrachtwagens op elkaar gereden en de ravage veroorzaakt een eindeloze file van vooral vrachtwagens. Het is verbazend hoeveel vrachtwagens er langs die route blijken te rijden. Maar wij zien het aan, want het is aan de andere kant van de vangrail en het deert ons niet. 
In Tegelen stoppen we midden in de straat tegenover ons eerste doel: het atelier van Sjaak. Sjaak blijkt een kunstenaar met een voorliefde voor vogels (want hij heeft altijd willen vliegen), brons en glas (het donkere en het lichte vertegenwoordigend), goed en kwaad (waarvoor zijn vogels vier ogen hebben) en toch ook met beide benen op de grond (waarom zijn vogels mensenvoeten hebben). Het enthousiasme van Sjaak over zijn werk is aanstekelijk, vooral als blijkt dat hij ook nog gedichten schrijft. Zijn gedichten zitten in een bundel naar 92. Want dat is de leeftijd die hij wil bereiken. Dan wil hij naar bed gaan en voor de laatste keer met het touwtje van de trekschakelaar het licht voor de laatste keer uitdoen. Hij is nu net 60 geworden.
Het is een aardige overgang als Sjaak ook vertelt over Arnoldus Janssen die uiteindelijk vanaf 1875 in Steyl een drietal klooster congregaties opricht. In Steyl, omdat Bismarck met zijn Kulturkampf dat in Duitsland onmogelijk had gemaakt. Janssen had een groot succes, want in zijn bloeiperiode hadden de drie kloostergemeenschappen (missiepaters, de blauwe missiezusters en de rose zusters (Dienaressen vaan de Heilige Geest van de Altijddurende Aanbidding) gezamenlijk zo'n 7000 monniken en nonnen. De kloostercomplexen (toen goeddeels zelfsupporting) domineren nog steeds het beeld van Steyl.
Zoals gezegd, het verhaal Sjaak was een aardige overgang, want ons volgende bezoek was aan de restanten van de oude drukkerij van het klooster, met daarin nog 'de religieuze stoommachine'. Een spectaculaire machine die indertijd voor gelijkstroom zorgde voor alle drie de kloosters.
Het is vergane glorie, de religieuze stoommachine wordt in conditie gehouden door vrijwilligers. Van de ooit 659 missiemonninken zijn er nu nog 28 over; er moeten nog een honderd blauwe zusters zijn en een onbekend aantal rose.
Ik was eigenlijk wel benieuwd naar die rose zusters, want ik was hier al eens geweest. Dat was in 1952, d.w.z. nog voor de geboorte van Sjaak, toen ik met m'n broer Freerk een trektocht maakte door Nederland langs de jeugdherbergen. Ook toen vertrokken we uit Breda. Omdat we voorzagen dat het een lange fietstocht was, hadden we ons corvee al op de avond voor ons vertrek kunnen doen. Op de fiets, met de fietsatlas van King als wegwijzer reden we via Gilze, Hilvarenbeek, Oorschot, Geldrop etc., al kan ik me al de plaatsen van toen niet goed meer voor de geest halen. We kwamen uiteindelijk aan bij Ben Harwig, waar we enkele nachten bleven.
Ben bracht ons ook naar het klooster van de rose nonnen, waar we vanaf het orgel naar beneden in de kerkruimte keken en daar een heel koor van nonnen konden zien, door een soort hek gescheiden van de mogelijke leken in de kerk. Ik moet bekennen dat Freerk en ik niet erg eerbiedig reageerden. We kregen de slappe lach en verlieten haastig de kerkruimte, maar dat was toen.
Nu maakten we, vanaf het theehuis met uitzicht op de Maas een wandeling naar de kapel bij het klooster van de rose nonnen. De situatie was anders dan in mijn herinnering. Was dit de zelfde kerk? Wat wel overeenkwam wel was het hek voor in de kapel dat de leken en de nonnen scheidde en van ons uit gezien achter het hek één non, naar het uiterlijk in gebed. Zou ze er iets van merken dat wij stonden te kijken? Ze liet het niet merken.
Vlak voor we de kapel weer verlieten, werd ze afgelost. Een andere non nam het gebed over, want dat gaat zonder onderbreking door 7/24 zoals we dat ook van benzine pompen zeggen. Hier is godsdienst een kijkspel geworden: artefact van een haast vergeten verleden.

Big brother

In Financieel Dagblad van 2 mei schetst Joost Steins Bisschop een verontrustend beeld van China's sociaalkredietcode. De Chinese regering ontwikkelt een systeem om burgers en bedrijven te beoordelen op hun betrouwbaarheid en kredietwaardigheid, het doel is de samenleving beter te maken.Gelet op de digitale mogelijkheden van het moment kan het systeem zeer ver reiken. Want het gaat niet alleen om het betaalgedrag, maar ook over het sociaal gedrag, zowel van de gevolgde burger als van de mensen met wie zij omgaan. Dit alles bepaalt voor welke functies mensen in aanmerking komen. Een luguber vooruitzicht: Big Brother in optima forma.
Toch roept dat beeld ook herinneringen op. Toen ik in het begin van de jaren zestig bij de rijksoverheid solliciteerde werd niet alleen ik maar mijn hele familie gescreend op communistische sympathieën. Zouden die gebleken zijn dat zou ik ongetwijfeld niet voor de functie in aanmerking zijn gekomen. In diezelfde tijd al werd de sociale omgeving van medewerkers voor grote bedrijven als IBM zorgvuldig onderzocht. Paste de echtgenote van de nieuwe medewerker wel in het gewenste profiel.
En nog veel verder terug: De lang vergeten genocide van de Saksen door Karel de Grote. Het kostte Karel zo'n dertig jaar om de Saksen niet alleen te verslaan, maar ook om hen te overtuigen van het belang christen te worden. Tussen 772 en 804 werden de saksische, relatief democratische structuren vernietigd en vervangen door de Frankische. Een drakonisch wettelijk systeem 'de Capitularia de partibus Saxoniae' uit 785 zette de doodstraf o.m. op: inbraak in -, diefstal uit -, of in brand steken van een kerkgebouw, het niet in acht nemen van de vastentijd door het nuttigen van vlees, op het niet gedoopt zijn en op het weigeren van dit sacrament, op het cremeren van een stoffelijk overschot naar heidens gebruik. En dit alles in samenhang met een verfijnd systeem van door of namens de keizer benoemde spionnen.
Karel de Grote zag zichzelf graag als de opvolger van David die twee op de drie overwonnen Moabieten vermoordde of van Saul die de Amalekieten (mannen, vrouwen en hun kinderen en veestapel) uitmoordde.

Eigenlijk is er niet veel nieuws in het gedrag van de Chinese overheid. Alleen de beschikbare technologie is iets verbeterd. Nog steeds gaat het er om de maatschappij te verbeteren. Op weg naar een ideaalbeeld dat alleen bestaat in de ogen van de machthebbers. O ja, is IS niet ook bezig met het verbeteren van de maatschappij?